ایران

كشور ایران سرزمین پهناوری است كه 1.648.000 كیلومتر مربع مساحت دارد و در جنوب غربی آسیا، میان كشورهای تركمنستان، آذربایجان و ارمنستان در شمال، افغانستان و پاكستان در شرق و ترکیه و عراق در غرب قرار گرفته است. سراسر مرزهای جنوبی ایران را كرانه های خلیج فارس و دریای عمان دربر گرفته است. مجموع مرزهای خشكی ایران 5170 كیلومتر، و مجموع مرزهای آبی آن در شمال و جنوب، 2510 كیلومتر است. ایران در قلب خاورمیانه جای گرفته است و چون پلی دریای مازندارن، یعنی زیباترین دریاچه جهان را به خلیج فارس وصل می نماید و هم چنین مانند چهار راهی بر سر راه شرق و غرب پیوندگاه تجلیات فرهنگی، معنوی و سیاسی جهان شرق و غرب است.
چشمه ساران زلال، انارستان ها، باغ های پسته، ردیف درختان تبریزی، كوچ كاروان های عشایر در فصل های گوناگون شب های پرستاره، صخره ها، كوه ها، پستی ها و بلندی های پایان ناپذیر، آتشفشان های خاموش و پوشیده از برف، جنگل های انبوه، رشته كوه های البرز و كرانه های دریای مازندران از جمله چشم اندازهای دیدنی و فراموش نشدنی طبیعت ایران اند كه خاطره ای بی مانند در اذهان جهانگردان به جای می گذارند. چهره دشت و هامون ایران در زمان های مختلف متغییر است، زمانی پر از شن و سنگ، گاه پر از سیلاب، و زمانی پوشیده از برف و گل و لای یا مملو از گل و گیاه و سبزه است.

 

از خصوصیات مهم سرزمین ایران كه از نظر جهانگردی بسیار با اهمیت می باشد، وجود رشته كوههای سر به فلك كشیده، جلگه ها، دشت های هموار، ناحیه های كویری، رودها و دریاچه های گوناگون است كه موجب شده است در هر زمان از سال، در هر گوشه از آن یكی از چهار فصل را بتوان دید به گونه ای كه در زمستان، در دریای خوب و آرام جنوب به ورزشهای آبی همچون شنا و اسكی روی آب و در همان زمان، در كوهستان های شمال و غرب كشور، به ورزشهای زمستانی مانند اسكی و كوهنوردی پرداخت و هم زمان در شهرهای بسیاری در كرانه های دریای خزر، از هوای دلپذیر بهاری استفاده نمود. كرانه های دریای خزر به صورت باریكه ای بسیار زیبا در میان دریای خزر و رشته كوههای البرز كه پوشیده از جنگل های زیبا و انبوه می باشد، قرار گرفته اند. كرانه های خلیج فارس كه بخشی ازآن از صخره های كوهستانی و بخش های دیگر آن از كناره های شنی و باتلاقی تشكیل شده است، به یك نواختی كرانه های شمالی نیستند. استان های جنوبی ایران، به ویژه خوزستان، كه بخشی از جلگه پهناور بین النهرین را تشكیل می دهد، بسیار هموار و مسطح اند و در ارتفاع اندكی از سطح دریا قرار گرفته اند. چنانچه یك جهانگرد در میان كوهستان های شمالی یا غربی ایران به گردش بپردازد، شهرك ها، روستاها، باغ ها و چمن زارهای بسیار زیبایی را خواهد یافت كه شگفتی او را برخواهند انگیخت. ارتفاع بسیار فلات ایران از سطح دریا و قرار گرفتن بیش تر اراضی در ارتفاع بیش از 1000 متر، از دیگر ویژگی های مهم سرزمین ایران است. رشته كوه های عظیم و بلند البرز از سوی شمال، كوههای زاگرس از سوی غرب و رشته كوههایی كه از خراسان به بلوچستان كشیده شده اند، از سوی شرق سرزمین ایران را محصور نموده اند.


مهم ترین قله های ایران عبارتند از: دماوند در شمال شرقی تهران با ارتفاع 5671 متر، سبلان در غرب با ارتفاع 4880 متر، سهند در جنوب تبریز با ارتفاع 3707 متر، تخت سلیمان در مركز مازندران با ارتفاع 4820 متر، زرد كوه در بختیاری با ارتفاع 4550 متر، دنا در شمال یاسوج با ارتفاع 4309 متر، تفتان در جنوب زاهدان با ارتفاع 3941 متر و ده ها قله دیگر كه در سرتا سر ایران پراكنده اند. پیچیدگی و گوناگونی سازندهای آهكی، غارهای فراوانی در استان های مختلف، به ویژه در آذربایجان، كردستان و همدان به وجود آورده است كه مورد توجه جهانگردان بی شماری كه برای بازدید از درون این غارها به ایران سفر می كنند قرارگرفته است. كوههای ایران به چین خوردگیهای دوران سوم زمین شناسی تعلق دارند، و برخی از آن ها با منشاء آتشفشانی موجبات پیدایش چشمه های آب های گرم و معدنی را فراهم آورده اند. كوهستانهای ایران شرایط بسیار مطلوبی برای انجام ورزش های زمستانی و كوهستانی پدید آورده اند. كویرهای معروف ایران؛ از جمله دشت لوت و دشت كویر در وسعتی بیش از 360 هزار كیلومتر مربع گسترده شده اند و هنوز هم از ناحیه های ناشناخته جالب توجه به شمار می روند. ایران با بیش از 500 چشمه معدنی و آب گرم شناخته شده كه تمامی آنها برای تامین آب آشامیدنی و استفاده های درمانی و بهداشتی مورد استفاده قرار می گیرد، یكی از مهم ترین منابع درآمد جهانگردی را در اختیار دارد. بیش تر این چشمه ها در رشته كوه های البرز، آذربایجان و زاگرس قرار گرفته اند و تعدادی از آنها نیز در نزدیكی اصفهان، مشهد و بندر عباس واقع شده اند. چشمه های آب معدنی سرعین اردبیل، آب گرم لاریجان در دامنه های البرز و همچنین چشمه های آب معدنی محلات، با توجه به این كه از نظر توسعه جهانگردی اقدامات قابل توجهی در آن ها صورت گرفته، در تابستان ها هزاران نفر را جهت استفاده های درمانی و تفریحی به سوی خود جلب می كنند. كناره های جنوبی دریای خزر منطقه سرسبزی با دامنه های پوشیده از جنگل است. ارتفاع این كناره ها از سطح دریاهای آزاد 28 متر است. این كرانه ها با ساحل ماسه ای و مناظر دل انگیز، از زیباترین نواحی ایران به شمار می روند. كرانه ها و جزیره های جنوب ایران نیز به ویژه در فصل های سرد از جذابیتهای طبیعی قابل توجهی برخوردارند. دامنه های رشته كوههای البرز و زاگرس و بستر رودخانه های ایران، مظهر چشمه سارها و همچنین منبع پیدایش دریاچه ها و ارزش های جهانگردی می باشند.

آب و هوا
ایران از لحاظ آب و هوایی یکی از منحصر به فردترین کشورهاست. اختلاف دمای هوا در زمستان میان گرم‌ترین و سردترین نقطه گاهی به بیش از ۵۰ درجه سانتی گراد می‌رسد. داغ‌ترین نقطه زمین در سال‌های ۲۰۰۴ و ۲۰۰۵ میلادی، در نقطه‌ای در کویر لوت ایران بوده‌است. ایران از لحاظ بارندگی در سطح نیمه‌خشک و خشک است.

آب و هوای ایران متأثر از چندین سامانه‌است:

سامانه پرفشار سیبریایی که با ریزش به عرض‌های جنوبی در نوار شمالی بارش باران و برف و کاهش دما و در سایر نقاط فقط کاهش دما را به همراه دارد.

سامانه باران‌زای مدیترانه‌ای که از سمت غرب وارد ایران می‌شود و موجب ریزش باران یا برف در بسیاری از نقاط غربی و میانی و شرق ایران می‌شود.

سیستم کم فشار جنوبی که در نوار جنوب و جنوب غرب موجب رگبار باران می‌شود.

میزان بارندگی در ایران بسیار متغیر است. در شمال به بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر (رشت، ۱۳۸۳) نیز می‌رسد. در نواحی کویری بارش عمدتاً بسیار کم و در حدود ۱۵ میلیمتر است. بارش نواحی شمال غرب و غرب، دامنه‌های جنوبی البرز و شمال شرق تا حدودی قابل توجه (حدود ۵۰۰ میلیمتر) می‌باشد. در سایر نقاط میزان بارش از ۲۰۰ میلیمتر بیشتر نمی‌شود. ایران با مشکلات کم آبی دست و پنجه نرم می‌کند. پیش‌بینی می‌شود ایران در سال ۲۰۲۵ در وضعیت تنش آبی قرار بگیرد.

 

زبان
در ایران در مجموع حدود ۷۵ زبان و گویش رواج دارد و بزرگ‌ترین گروه‌های زبانی ایران را فارسی، ترکی آذربایجانی، کردی، ترکمنی، گیلکی، مازندرانی، خلجی، تالشی، لری، بختیاری، عربی، بلوچی، لکی، دیلمی، تاتی، ارمنی، آشوری، مندایی، گرجی، عبری، کلدانی و... تشکیل می‌دهند.

زبان رسمی و اداری ایران فارسی است. فارسی یکی از زبان‌های شاخه هند و اروپایی است. براساس اصل پانزدهم قانون اساسی ایران کتابهای درسی باید با این زبان و خط باشد، ولی استفاده از زبان‌های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه‌های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس، در کنار زبان فارسی آزاد است.

 

صنایع و معادن
عمده‌ترین صنایع پیشرفته ایران عبارت‌اند از: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نساجی، شیمیایی، غذایی، خودروسازی، سدسازی، الکتریکی و الکترونیکی و...
صنایع مهم دستی و سنتی ایران عبارت‌اند از: فرش و قالی، گلیم بافی و زیلو، منبت‌کاری، خاتم‌کاری و سفال‌گری.

مهمترین صنایع و معادن ایران عبارتست از: نفت و گاز. ایران، سومین ذخایر نفتی جهان، یازده درصد ذخایر ثابت شده نفتی زمین معادل ۱۳۰ میلیارد بشکه؛ و نیز دومین ذخایر گازی جهان، هجده درصد ذخایر ثابت شده گاز زمین، معادل ۲۶ تریلیون متر مکعب را در اختیار خود دارد.همچنین ایران دومین صادرکننده بزرگ سازمان اپک است که پتانسیل تبدیل شدن به یک ابرقدرت انرژی را دارد. مهم‌ترین منطقه‌های نفتی این کشور مسجد سلیمان، هفتگل، گچساران، آغاجاری و اسلام آباد غرب است. همچنین دریای مازندران نیز اندوخته نفتی بسیاری را در خود نهفته دارد. نفت قم نیز در حال بهره‌برداری است. مهمترین میدان گازی ایران، میدان گازی پارس، شامل: میدان گازی پارس جنوبی در منطقه عسلویه و میدان گازی پارس شمالی در منطقه مندستان هر دو در استان بوشهر واقع است.

بیشترین معادن در حال بهره‌برداری در استان‌های خراسان وجود دارد. دیگر معادن مهم ایران عبارت‌اند از: معادن کانیهای فلزی: آهن، منگنز، کرومیت، مس، سرب، روی، نیکل، کبالت، طلا، نقره و اورانیوم؛ معدنی شیمیایی: گوگرد، نمک؛ سنگهای تزئینی مانند فیروزه؛ شن و ماسه؛ و زغال سنگ.

 

ایران در سال ۱۳۱۶ ه. ش. از لحاظ تقسیمات کشوری، ابتدا به ده استان و به مرور تا سال ۱۳۸۳ به 30 استان، 362 شهرستان، 918 بخش، 2430 دهستان، 1060 شهرستان با مرکزیت تهران تقسیم شد و در سال 1389 استان البرز نیز به تقسیمات کشوری افزوده شد و استان‌های کشور به عدد 31 رسید.

نام‌های 31 استان‌ ایران:

آذربایجان شرقى، آذربایجان غربى، اردبیل، اصفهان، البرز، ایلام، بوشهر، تهران، چهارمحال و بختیاری، خراسان جنوبى، خراسان‌ رضوى، خراسان شمالى، خوزستان، زنجان، سمنان، سیستان و بلوچستان، فارس، قزوین، قم، کردستان، کرمان، کرمانشاه، کهکیلویه و بویراحمد، گلستان، گیلان، لرستان، مازندران، مرکزى، هرمزگان، همدان، یزد